کۆبەندٚیی یەکەمین بەیاننامەو ژیونایەو شێعرێ هورامیێ؛ (بەهرێ، خەسارێ و ئاکامێ و...) (بەشوو پەنجی)

ئەلف) وەڵتەر فەلسەفەو نویستەی بەیاننامەیما شی کەردەوە و یۆنەگێرتەیش چنی بەیاننامە ئەدەبیەکاو یاگەکاوتەریما وستێ ڕوە و باسەنەزەریەکاما ستایش کەردێ و دەسوەشانە وچیا بە کاک ڕەوفی و هەراوکەردەی دنیاوینی شێعرێ. ئی باسێما پەنەوازوو ڕۆی زانای و ئیشارەما کەرد بە چندٚ خاڵێ تەوەریێ ناسازنوما و دژوازێ دلێ ئی نویستەیە. جە درێژەو وشکناکەیەنە، وردتەر دلێناخوو دەقەکەی ئەشکاونمێ و دەیمێشا یۆرە و بزانمێ ئاکامێ، بەهرێ و خەسارێتەرێش چێشێنێ.
گوزارەو یەکەمین بەیاننامەی، عەمرێوە چەندٚانش نەکەرد و بە ئامای بەرش شاعێر زاناش کە پەلەکاریش کەردەن و بەیاننامە ئانە نیا ئادٚ ماچۆنەش و یاوانە کە ماهیەتوو بەیانیەی جۆرێوەن، پۆلێوە باسێ: بەڵگەیی، بەرنامەیی، مەکتەبی، هونەری، ئەدەبی، فێکری، فەلسەفی، ئەخلاقی، حقۆقی، ئۆرگانی و هەرەوەزیێ و... مارۆنە شۆنی وێشەرە. پی بۆنەوە واچەو بەیاننامەی بەشەکایتەرەنە، فاڕیا تەنیا بە ژیونایۆ...
ب) هۆرچنیەی باقە واچەو "ژیونایۆ"یچ، هەر هەمان دەستوور نەتاواش دژوازیێ بەیاننامەی شارۆوە، چوون بەکاربەردەیش پۆلێوە باسێتەرێ شێوازشناسی- فەلسەفیێ مارۆ شۆنەو وێشەرە کە چی بارەوە ئێشارەشا پنە کەروونە. جە وینگاو منەو بەکاربەردەی واچەو ژیونایۆ... چا سەردیارەنە، قوتارەن جە ڕەوشی ئەدەبی و یاساو ماناسازی و ڕابێتەو دال و مەدلوولی و... ئی باقە واچێ ناسازنومایێ دیالێکتیکیێ زەبەننێش جە ڕۆخسار و دلێنەو ڕەوتەو شێعرێ هورامیێنە وەشکەردێنێ...

ادامه نوشته

•زەنجیرە باسێ تێئۆریکی- ڕەخنەیێ شێعرێ سەردەمیانێ (٤)

یەکەمین بەیاننامەو ژیونایۆ شێعرێ هورامیێ و «نالی»، «مەولەوی»، «دماو مەولەوی» و...*

عادڵ محەمەدپوور

جە یەکەمین بەیاننامەو ژیونایۆ شێعرێ هورامیێنە نویسیان:

"بەپێچەوانه‌وه‌ بورکانوو شێعرێ سۆرانیێ که‌ جه‌ نالیه‌وه‌ ته‌قۆوه‌ و دماته‌ر به‌رده‌وامیی گێرۆ و ساحیب قۆناغ بۆ، شێعره‌ی هه‌ورامیه‌ دماو مه‌وله‌وی کزیۆره‌ و پووکیۆوه"‌... ڕه‌نگه‌ ده‌هه‌و حه‌فتای کۆچی ڕۆجیاریی(١٣٦٢-١٣٦٩) ئا سه‌رده‌مه‌ بۆ که‌ په‌له‌قاژێ په‌ی ژیونایۆ ئی ڕه‌وتیه‌ به‌ شیوه‌ی جیددی و هوشیارانه‌ ده‌س پنه‌ که‌رۆ و [1]...

چی ڕوەکەردە ئەدەبیەنە، بێ ئینەیە سەروو نۆرمەباوەکاو ئی دوەشاعێریە باسێوە چڕ و پەڕ کریابۆنە و هۆکارەکێ ئەشکاویای بانە و بە پەشت بەستەی کاریگەری ئی شاعێرا سەروو شێعرەو دماو وێشارە، بەراوردکایێوە شێوازشناسانە[2] ڕوەش دای بۆنە و بە قەولوو نویسەری زەمینەشا "پەی ژیونایۆ بە شێوەی جیددی و هووشیارانەی...!" ڕەخسنای بۆنە و بێ ئینەیە کاریگەگەریە ئەرێنێ و نەرێنیەکاشا دریای بانێ یۆرە؛ فرە سووک و ئاسان یۆشا بەرزکریانەوە و ئەویتەرشا کوویان زەمینەرە. «نالی» و دماو نالی بەرز کریاینێوە و مەولەوی دماو مەولەوی پووکیاینێرە. فرە هەوڵمدان کە پەی پاڵپەشتی و نماناو ئی وینگایە، نیشانێ شێوازیێ و ئەدەبیێ بەراوردکارانێ بوێزووە؛ چێوێو جیدیم بەدی نەکەرد کە قەناعەتم پەنە کەرۆنە. جە وتارێوەنە وەرفراوان چی بارەوە باسێ فرێم کەردێنێ[3]، بەڵام چێگەنە بابەتیانە ئیشارە کەروونە بە چن خاڵێوە:

الف) هیچ زەننێما نیەنە کە «نالی» شاعێرێوە نوخبەن، یۆن جە بنیەراو(بنیانگذار) شێعرەو کلاسیکوو کوردی سۆرانی و سەرجەم شێعرەی کوردیە کە کاریگەری ئادٚی دماتەر دەوامش کەردەن و شاعێرانێوە فرە و فراوان، چادٚی کاریگەریشا هۆرگێرتە بیەن؛ هەر پاسە کە «مەولەوی» شاعێرێوە کاریزما و بە گردٚی شێعرەو کوردین و دماو ئادٚیچ شێعرە دەوامش گێرتەن و بیەن ساحێب قۆناغەو وێش. بەڵام خاڵێوە کە چی بەیاننامەنە بەراوردیانە و شێوازشناسانە وەرەچه‌م نەگیریان ئینەنە کە بزانمێنە نالی و دەسەڵاتی سیاسی و ئەدەبی لکیاینێ یۆیرە و بە کاریگەریی چنی ئەنترینی ئاخێزیاینێ. ئی کاریگەریێ حاشا هۆرنمەگێرانێ کە ئەنگێزەی سیاسی بیەن هۆکاروو گەشەی ئەدەبی کوردی سۆرانی. پیجۆرە شیکاریی کارا لانیکەم ئینەیە جە یۆ مدٚۆوە کە چی ڕەوتێنە، جە حەوزەی سیاسیەوە ئەمبازیۆ پەی ئاخێزی ئەدەبی ئی شاعێریە و چەشنەو پاگێرتەی بەبەکا و دەسەڵاتی کوردی سۆرانی و ئێژا و زوانیەکاش یەکەڵا کەرۆوە. جە چەپەوانەیچش بیاوۆنە کە شێعرەی هورامیە ڕەوتێوە درێژهەناسێ بیێنە و ئینە نۆرمە ئەدەبیەکێ بیێنێ کە دەسەڵاتشا ئەرمانان و باسوو ئێژای تاریخی و دەسەڵاتی ئەدەبی کەرانێ؛ نەک سووژەی سیاسی و دەسەڵاتی حوکمڕەوایی هێژمۆنیکەر ملوو ئی ئەدەبیاتیەرە...

ادامه نوشته